Historia Dywit w przestrzeni publicznej z okazji 660 urodzin Dywit!

Z okazji 660 urodzin miejscowości Dywity przy współpracy z kolekcjonerami dawnych widokówek Wojciechem Kujawskim i Maciejem Wachowskim oraz przy udziale Tartaku Dywity stworzyliśmy w przestrzeni publicznej wielkoformatową wystawę widokówek/zdjęć Dywit sprzed 100 lat. Widokówki wydrukowane w rozmiarach 1,5 na 2,4 metra na przepuszczalnej siatce mesh stanęły w drewnianych ramach w 7 lokalizacjach m.in. przy SP Dywity, przy Urzędzie Gminy, przy Gok Dywity, na Osiedlu Sterowców i na ścieżce nad Jeziorem Dywickim. Chcieliśmy, żeby wszyscy spacerujący mogli się na chwilę zatrzymać i spojrzeć na miejscowość sprzed 100 lat i wyobrazić sobie, jakie zmiany zaszły w Dywitach w ciągu tego czasu. Liczymy na to, że spodoba się Państwu taka forma przybliżania historii Dywit. Poniżej zamieszczamy informacje o widokówkach, które znalazły się w przestrzeni publicznej.  

Most Dywicki na rzece Wadąg

Jego powstanie wiązało się z rozpoczętą w 1846 r. budową utwardzonej szosy z Olsztyna do Dobrego Miasta. Most był kluczowym obiektem inżynieryjnym, nie tylko na odcinku do Dywit. Kamienny most nie przeszedł próby obciążeniowej po zakończeniu prac w 1858 r. i zawalił się. Współcześnie znaną budowlę z charakterystycznym łukiem wzniesiono w ciągu kolejnych dwóch lat. W niezmienionej formie przetrwała do modernizacji w 1985 r., w międzyczasie zaliczając epizod w słynnej scenie wypadku w 13. odcinku serialu „Stawka większa niż życie” pt. „Podwójny nelson”.

Pocztówka wydana w 1907 r. przez olsztyńskiego drukarza Wilhelma Haricha (obieg pocztowy 23.1.1909).
Reprodukcja pocztówki znajduje się w ilustrowanym przewodniku Łyna – Wadąg (QMK 2013) na str. 139.

3-obrazkowa pocztówka z secesyjnym ornamentem


Trzy motywy pokazują nowo wybudowany kościół parafialny, panoramę wsi od strony szosy z Olsztyna i gospodę. 
Charakterystyczną sylwetkę nowego kościoła pw. Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza zaprojektował znany królewiecki architekt Fritz Heitmann (twórca m.in. kościoła Serca Jezusowego w Olsztynie i kościoła parafialnego w Brąswałdzie). Pierwszy, gotycki kościół w Dywitach wzniesiono w drugiej połowie XIV w. – jego widoki można zobaczyć w ilustrowanym przewodniku Warmia. Kopernik (QMK 2023) na str. 133. Ze względu na zły stan tej budowli podjęto decyzję o jego rozbiórce w 1893 r. i wystawieniu nowej, w modnym wówczas stylu neogotyckim. Zachowano przy tym fundamenty dawnej wieży. Konsekracji nowej świątyni dokonał warmińśki biskup sufragan Adolf Namszanowski 25 października 1897 r. 
U podnóża wzniesienia, na którym od wieków stał kościół, przy krzyżówce szos z Olsztyna i Brąswałdu funkcjonowała gospoda wiejska z charakterystycznym garażem dla powozów podróżnych (później zapewne także dla automobilów). Obecnie w tym miejscu znajduje się Gminny Ośrodek Kultury. 
Pocztówka wydana ok. 1898-1900 r. przez nieokreślonego nakładcę (obieg pocztowy 19.7.1902). Zważywszy że ten sam widok gospody ukazał się na pocztówce wydanej przez J. Rittela z Olsztyna, można domniemywać, że był on także wydawcą niniejszej, 3-obrazkowej.
Reprodukcja pocztówki znajduje się w ilustrowanym przewodniku Łyna – Wadąg (QMK 2013) na str. 137.

4-obrazkowa pocztówka z lat 30. XX w.


Cztery motywy pokazują panoramę wsi z wieżą kościoła – widzianą od strony zachodniej (z drogi do Brąswałdu), sklep z artykułami kolonialnymi Bruno Pohlmanna, jeszcze jeden widok kościoła z bramą wejściową i szkołę.

Charakterystyczna wieża kościoła z typowymi dla neogotyku sterczynami do dziś pozostaje najbardziej charakterystycznym motywem Dywit i dominantą w panoramie wsi, zatem w naturalny sposób była umieszczana na przedstawieniach topograficznych wsi. Przed sklepem stoi zapewne właściciel Bruno Pohlmann z rodziną. Możliwe, że pocztówka została wydana z jego inicjatywy, bowiem na rewersie widniej napis „Kolonialwaren von Bruno Pohlmann Diwitten” (artykuły kolonialne, Bruno Pohlmann – Dywity). Była to więc, jak to często się zdarzało forma reklamy jego interesu. Ceglany budynek szkoły wzniesiono na początku XX w., w miejscu starej drewnianej szkoły, którą wcześniej strawił pożar. W latach powojennych wciąż pełnił swoją funkcję – ulokowano w nim młodsze klasy szkoły podstawowej. Obecnie jest to dom zamieszkały w dużej części przez nauczycieli, mieści się przy ul. Jana Pawła II w Dywitach. 

Pocztówka wydana ok. 1935-39 r. w Kilonii – przez Nordd. Photo-Versand, Inh. C. Irmer. (bez biegu pocztowego)
Reprodukcja pocztówki znajduje się w ilustrowanym przewodniku Olsztyn. Lasy Jeziora (QMK 2020) na str. 201.

2-obrazkowa pocztówka z lat 30. XX w.


Dwa motywy pokazują panoramę wsi z wieżą kościoła – widzianą od strony zachodniej (z drogi do Brąswałdu) oraz fragment wsi przy szosie do Brąswałdu
Ponownie widzimy ujęcie panoramiczne z wieżą kościoła od strony szosy do Brąswałdu, tyle że zapewne wczesną wiosną, dzięki czemu zieleń nie zasłania budynków. Możemy zatem zobaczyć tradycyjną, warmińską zabudowę wsi. Po prawdzie solidne budynki z czerwonej cegły i najczęściej dwuspadowym dachem są tradycyjne z dzisiejszej perspektywy. Wówczas były przejawem nowoczesności, jako nowa zabudowa zastępująca dawne drewniane budownictwo. W panoramie zwraca uwagę kępa drzew po lewej stronie, otaczających zapewne pomnik wojenny, przy których stoi kapliczka – integralny element warmińskiego krajobrazu. Na dolnym zdjęciu, poza kunsztem budowlanym, ładem i czystością, zwraca uwagę (zapewne) tablica ogłoszeń po prawej stronie.

Pocztówka wydana ok. 1935-38 r. w Olsztynie przez Georga Marquardta – Fotomstr. Marquardt, Allenstein (obieg pocztowy 19.8.1938)
Reprodukcja pocztówki znajduje się w ilustrowanym przewodniku Warmia. Kopernik (QMK 2023) na str. 131.

Dywity – gospoda wiejska


Ten sam motyw, który widać na 3-obrazkowej pocztówce secesyjnej tym razem utrwalony całostronicowo. 
Sądząc po wielkości budynku i jego lokalizacji, w pobliżu kościoła, była to zapewne główna gospoda we wsi, których w siedzibie parafii działało kilka. Zdjęcie jest typowym przedstawieniem topograficznym, jakie w tym czasie ukazywały się na pocztówkach. Całą scenka została starannie zaaranżowana przez fotografa. Mieszkańcy dumnie prezentują się w eleganckich strojach wyjściowych i pozują przy nowoczesnych na owe czasy środkach transportu – widzimy rower i cyklonetkę (albo trójkołowiec – lekki, trzykołowy pojazd silnikowy), ale także bardziej tradycyjnej bryczce. Dywity prezentują się jako zadbane i nowoczesne miejsce. 

Pocztówka wydana ok. 1900 r. przez J. Rittela z Olsztyna 

Dywity - budynek dawnej szkoły
 

Ceglany budynek szkoły wzniesiono na początku XX w., w miejscu starej drewnianej szkoły, którą wcześniej strawił pożar. W latach powojennych wciąż pełnił swoją funkcję – ulokowano w nim młodsze klasy szkoły podstawowej. Obecnie jest to dom zamieszkały w dużej części przez nauczycieli, mieści się przy ul. Jana Pawła II w Dywitach. 

Pocztówka wydana ok. 1935-39 r. w Kilonii – przez Nordd. Photo-Versand, Inh. C. Irmer. (bez biegu pocztowego)